KVKK ve Yapay Zekâ: Şirketinize Yapay Zekâ Entegre Ederken Kişisel Veride Nelere Dikkat Etmelisiniz?
KVKK ve yapay zekâ birbirine engel değil. 6698 sayılı Kanun yapay zekâyı ayrı bir kategori olarak düzenlemez; bir asistanın, ajanın ya da LLM API çağrısının içinde kişisel veri varsa bu bir kişisel veri işleme faaliyetidir ve Kanun'un bilinen kuralları uygulanır. Yeni olan, verinin gittiği yerlerdir: istemler (prompt), modelin okuduğu belgeler, kayıtlar ve çoğu zaman yurt dışındaki bir model sağlayıcının altyapısı.
Bu rehber, şirketine yapay zekâ entegre eden yöneticiler ve BT sorumluları için en çok sorulan başlıkları toplar: hukuki sebep, model sağlayıcıyla ilişki, yurt dışına aktarım, aydınlatma, VERBİS ve Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun yayımladığı rehberler. Yazı mühendislik bakışıyla hazırlanmış genel bilgidir, hukuki danışmanlık değildir; kararlarınızı hukuk danışmanınızla teyit edin.
Yapay zekâ entegrasyonunda kişisel veri nerede işlenir?
- İstemler ve ekler: çalışanın ya da müşterinin yazdığı, yapıştırdığı, yüklediği her şey.
- Getirilen bağlam: sistemin CRM'den, destek kayıtlarından, e-postalardan ya da özlük dosyalarından bulup isteme eklediği içerik.
- Çıktılar: bir kişi hakkındaki özet ya da puan da kişisel veridir.
- Kayıtlar: saklanan istem ve yanıtlar, test setleri, hata ayıklama verisi.
- Eğitim verisi: modeli kendi verinizle eğitiyor ya da uyarlıyorsanız.
İlk iş bu akışları çıkarmaktır. Kod üretimi ya da ürün açıklaması gibi kişisel veri içermeyen bir kullanımda yapılacak iş azdır. Müşteri kayıtlarını okuyan bir asistanda aşağıdaki başlıkların hepsi gündeme gelir.
KVKK ve yapay zekâ: hukuki sebep ve ilkeler
Her işleme amacı için Kanun'un 5. maddesindeki şartlardan biri gerekir: açık rıza, kanunda öngörülme, sözleşmenin kurulması ya da ifası, hukuki yükümlülük, meşru menfaat ve diğerleri. Mevcut bir sürece yapay zekâ eklemek eski hukuki sebebi kendiliğinden taşımaz; amacın değişip değişmediğine bakın. Sağlık, biyometrik veri ya da sendika üyeliği gibi özel nitelikli veriler için 6. maddedeki daha dar şartlar aranır. En sade kural, açık bir şart yoksa bu verileri isteme koymamaktır.
4. maddedeki ilkeler burada da geçerlidir: veri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olmalı, gerektiği süre kadar saklanmalıdır. Uygulamadaki karşılığı, modele yalnız işin gerektirdiği veriyi göndermek ve istem kayıtlarına bir saklama süresi koymaktır.
Veri sorumlusu, veri işleyen ve model sağlayıcıyla sözleşme
Çoğu entegrasyonda şirketiniz veri sorumlusudur; API'yi sunan model sağlayıcı ya da bulut platformu veriyi sizin adınıza işler. Kurum'un rehberi, üretken yapay zekâda rollerin her zaman bu kadar net olmadığını, kimin amaç ve vasıtaları belirlediğine bakılarak aşama aşama değerlendirilmesi gerektiğini belirtir. 12. madde uyarınca veri güvenliği tedbirlerinden veri işleyenle birlikte siz de sorumlusunuz.
Sağlayıcının güncel koşullarında beş noktaya bakın: girdiler model eğitiminde kullanılıyor mu, istemler ne kadar süre saklanıyor, hangi alt işleyenler var, işleme hangi ülkede yapılıyor, silme ve ilgili kişi başvuruları nasıl destekleniyor. Kurumsal API koşulları ile bireysel sohbet uygulamalarının koşulları farklıdır.
Yurt dışına aktarım: istem yurt dışındaki modele gidiyorsa
İstemde kişisel veri varsa ve model yurt dışında çalışıyorsa bu, Kanun'un 9. maddesi anlamında yurt dışına aktarımdır. 2024'te 7499 sayılı Kanun'la değişen maddede üç kademe var:
- Yeterlilik kararı: Kurul'un yeterlilik kararı verdiği ülke, sektör ya da uluslararası kuruluşa aktarım. Güncel durumu Kurum'un sitesinden kontrol edin.
- Uygun güvenceler: uygulamada en sık kullanılan yol Kurul'un yayımladığı standart sözleşmedir. İmzalanan sözleşme beş iş günü içinde Kurum'a bildirilir; bildirim yapılmaması idari para cezası nedenidir. Bağlayıcı şirket kuralları ve Kurul onaylı taahhütname diğer seçeneklerdir.
- Arızi aktarım: süreklilik taşımayan istisnai durumlar içindir. Her gün çalışan bir yapay zekâ entegrasyonu bu kapsama girmez.
Usul ve esaslar 10 Temmuz 2024 tarihli Yönetmelik'te düzenlenmiştir. Bulut tarafındaki karşılığını KVKK ve AWS uyumluluğu yazısında, Bedrock üzerinden model kullanımını AWS Bedrock Türkiye rehberinde anlattık. Bazı sektörlerde verinin yurt içinde tutulmasına ilişkin ayrı kurallar bulunabilir; bunları da kontrol edin.
Aydınlatma, VERBİS ve ilgili kişi hakları
- Aydınlatma (madde 10): aydınlatma metni, verinin hangi amaçla işlendiğini ve kimlere aktarılabileceğini söyler. Yapay zekâ kullanımı yeni bir amaç ya da yeni bir alıcı getiriyorsa metni güncelleyin.
- VERBİS (madde 16): kayıt yükümlülüğünüz varsa işleme amaçlarını, alıcı gruplarını ve yurt dışına aktarılması öngörülen verileri sicildeki bildiriminizde ve envanterinizde güncel tutun.
- Otomatik karar (madde 11): ilgili kişi, verilerinin münhasıran otomatik sistemlerle analiz edilmesi sonucu aleyhine çıkan sonuca itiraz edebilir. Kişiyi etkileyen kararlarda sonucu değiştirebilecek bir insan bulunsun.
- Silme ve erişim: bir kişinin verisini dizinlerde ve kayıtlarda bulup silebilmeniz gerekir.
Kurum'un yapay zekâ rehberleri ne diyor?
Kişisel Verileri Koruma Kurumu iki yol gösterici belge yayımladı. İlki, 2021 tarihli Yapay Zekâ Alanında Kişisel Verilerin Korunmasına Dair Tavsiyeler'dir: yüksek risk öngörülen projelerde mahremiyet etki değerlendirmesi yapılmasını, veri korumanın tasarımdan itibaren gözetilmesini, aynı sonuca kişisel veri işlemeden ulaşılabiliyorsa anonim veriyle çalışılmasını, veri sorumlusu ve veri işleyen rollerinin projenin başında belirlenmesini ve kişilerin yalnızca otomatik işlemeye dayalı kararlara maruz kalmamasını önerir.
İkincisi, 24 Kasım 2025'te yayımlanan Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda)'dir. Rehber, üretken yapay zekâda kişisel veri işlenip işlenmediğini, rollerin nasıl belirleneceğini, genel ilkelerin ve işleme şartlarının nasıl uygulanacağını, yurt dışına aktarımı, şeffaflığı, ilgili kişi haklarını ve veri güvenliğini ele alır; son bölümü bireylere ve ebeveynlere yöneliktir. Bu belgeler yol göstericidir; bağlayıcı olan Kanun ve ikincil mevzuattır.
Türkiye'de yapay zekâ kanunu ve AB Yapay Zekâ Tüzüğü
Bu yazının yazıldığı tarihte Türkiye'de yapay zekâyı özel olarak düzenleyen yürürlükte bir kanun yok. TBMM'deki 2/2234 esas numaralı Yapay Zeka Kanun Teklifi komisyon aşamasındadır. Şirketler için bağlayıcı çerçeve bugün KVKK ve ilgili sektörel mevzuattır.
AB tarafında durum farklı: Yapay Zekâ Tüzüğü (2024/1689) 2 Ağustos 2026'dan beri genel olarak uygulanıyor ve çıktısı AB'de kullanılan sistemlerin AB dışındaki sağlayıcı ve uygulayıcılarını da kapsıyor. İşe alım ve kredi değerlendirmesi gibi yüksek riskli kullanım alanlarına ilişkin kurallar, 2026/1744 sayılı Tüzük'le 2 Aralık 2027'ye ertelendi. AB'ye hizmet veriyorsanız ayrıntı İngilizce yazıda: GDPR and AI integration.
Mimari seçimler hukuki yükü nasıl azaltır?
- İstemden önce maskeleme: ad, kimlik numarası, telefon gibi alanları belirteçlerle değiştirin, eşlemeyi kendi sisteminizde tutun. Takma adlı veri hâlâ kişisel veridir, ama risk düşer.
- Saklama ayarları: sağlayıcının sunduğu kısa saklama ya da saklamama seçeneklerini, kullanım alanınız uygunsa açın.
- Erişim yetkileri: model yalnız soruyu soran kullanıcının görmeye yetkili olduğu belgeyi görsün.
- Veri sınırları: hangi veri sınıfının barındırılan modele gidebileceğini, hangisinin içeride kalacağını tanımlayın ve bunu bir ağ geçidinde teknik olarak uygulayın.
- Yerel model: açık ağırlıklı bir model kendi sunucunuzda çalışırsa istem şirket dışına çıkmaz; yurt dışına aktarım sorusu doğmaz. Ayrıntı: yerel LLM kurulumu rehberi ve yerel yapay zekâ hizmeti.
Sık yapılan hatalar
- Çalışanların müşteri ya da personel verisini kişisel hesapla açık sohbet araçlarına yapıştırması. Bkz. paylaşılan AI sohbetleri herkese açık.
- Model API'sinin sağlayıcıyla veri işleme sözleşmesi olmadan kullanılması.
- Yurt dışındaki modele kişisel veri gönderilirken standart sözleşmenin imzalanmaması ya da Kurum'a bildirilmemesi.
- Kişisel veri içeren istem ve yanıtların süresiz saklanması.
- Yapay zekâ kullanımının aydınlatma metnine ve veri envanterine işlenmemesi.
Yapay zekâ projesi için KVKK kontrol listesi
- Veri akışları çıkarıldı: istemler, getirilen bağlam, çıktılar, kayıtlar
- Her kullanım alanı için işleme şartı ve amaç yazıldı
- Sağlayıcıyla sözleşme yapıldı; eğitimde kullanım, saklama süresi ve alt işleyenler kontrol edildi
- Yurt dışına aktarım yolu belirlendi; standart sözleşme imzalandıysa süresinde bildirildi
- Yüksek riskli kullanımda etki değerlendirmesi yapıldı
- İstemden önce maskeleme ve veri azaltma uygulandı
- Kayıtlara saklama süresi kondu; silme yolu denendi
- Aydınlatma metni, envanter ve VERBİS bildirimi güncellendi
- Çalışanlar için yapay zekâ kullanım kuralları yazıldı ve duyuruldu
Sık sorulan sorular
Şirkette ChatGPT kullanmak KVKK'ya aykırı mı?
Kendiliğinden aykırı değil. KVKK belirli bir aracı yasaklamaz. Kişisel veri işleniyorsa bir işleme şartı, sağlayıcıyla sözleşme, veri yurt dışına gidiyorsa 9. maddeye uygun bir aktarım yolu ve aydınlatma gerekir. Çalışanın kişisel hesabıyla müşteri verisi yapıştırması bu şartların hiçbirini karşılamaz.
Yapay zekâ modeline gönderilen veri yurt dışına aktarım sayılır mı?
Model yurt dışındaki sunucularda çalışıyorsa ve istemde kişisel veri varsa evet. Kurum'un üretken yapay zekâ rehberi, yurt dışında yerleşik hizmet sağlayıcılar üzerinden kullanımda aktarımın Kanun'un 9. maddesine ve ilgili Yönetmelik'e uygun yapılması gerektiğini belirtir.
KVKK'da yapay zekâ için özel bir düzenleme var mı?
Kanun'da yapay zekâya özgü bir madde yok; genel kurallar uygulanır. Kurum iki yol gösterici belge yayımladı: 2021 tarihli Yapay Zekâ Alanında Kişisel Verilerin Korunmasına Dair Tavsiyeler ve 24 Kasım 2025 tarihli Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi.
Yerel yapay zekâ modeli KVKK sorununu çözer mi?
Tamamen değil. Model kendi sunucunuzda çalışırsa model sağlayıcıya aktarım ve yurt dışına aktarım sorusu ortadan kalkar. İşleme şartı, aydınlatma, erişim yetkileri, saklama süresi ve veri güvenliği yükümlülükleri devam eder.
AB Yapay Zekâ Tüzüğü Türkiye'deki şirketleri etkiler mi?
Etkileyebilir. Tüzük, çıktısı AB'de kullanılan yapay zekâ sistemlerinin AB dışındaki sağlayıcı ve uygulayıcılarını da kapsar. AB'deki müşterilere ya da çalışanlara yönelik bir sistem işletiyorsanız Tüzük'ü ve GDPR'ı ayrıca değerlendirin.
Özet
KVKK yapay zekâ kullanımını yasaklamaz; verinin nereye gittiğini bilmenizi, bir işleme şartına dayanmanızı, sağlayıcıyla ilişkiyi sözleşmeye bağlamanızı ve yurt dışına aktarımı kurallara uygun yapmanızı ister. Mimari doğru kurulduğunda bu yükün büyük kısmı azalır. Bu yazı genel bilgidir, hukuki danışmanlık değildir.
Yapay zekâ entegrasyonu mu planlıyorsunuz? Graf Clouds bir mühendislik şirketidir, hukuk bürosu değildir. Anthropic Claude ve OpenAI gibi barındırılan modelleri, ağdan neyin çıkabileceğine ilişkin tanımlı veri sınırlarıyla sistemlerinize bağlıyor; verinin içeride kalması gerektiğinde açık ağırlıklı modelleri kendi sunucularınızda çalıştırıyoruz. Gereklilikleri hukuk danışmanınız belirler, biz teknik olarak uygularız. Yapay zekâ entegrasyonu hizmetimize, şirketlere yapay zekâ entegrasyonu nasıl yapılır yazısına bakın ya da bize yazın.
Kaynaklar
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), 24 Kasım 2025
- KVKK: Yapay Zekâ Alanında Kişisel Verilerin Korunmasına Dair Tavsiyeler
- KVKK: Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılması Rehberi (PDF)
- TBMM: Yapay Zeka Kanun Teklifi (2/2234)
- AB Yapay Zekâ Tüzüğü, (AB) 2024/1689, EUR-Lex
- (AB) 2026/1744 sayılı değişiklik Tüzüğü, EUR-Lex